زیرهٔ کفش؛ پییو، لاستیک، ترمو و ایویای چه فرقی دارند
زیره تعیین میکند کفش چقدر دوام میآورد و کجا میلغزد؛ مقایسهٔ چهار جنس رایج و روش تشخیصشان از روی عکس محصول.
بیشتر خریدارها رویه را نگاه میکنند و از زیره رد میشوند. در حالی که زیره تعیین میکند کفش چقدر دوام میآورد، روی سطح خیس میلغزد یا نه، چقدر سنگین است و در سرما چه رفتاری دارد. رویه ظاهر کفش را میسازد، زیره عمرش را. این نوشته چهار جنس رایج بازار را کنار هم میگذارد و بعد نشان میدهد چطور از روی عکس محصول تشخیصشان بدهید.
چهار جنس رایج
در کفش و دمپایی ایرانی و وارداتی، عملاً همین چهار خانواده تکرار میشود. نامهای تجاری زیادند، ولی پایه همینهاست.
| جنس زیره | وزن | ضربهگیری | چسبندگی | دوام روی آسفالت | در سرما | قیمت نسبی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| پییو (پلیاورتان) | سبک | خوب | متوسط | خوب | انعطافش را نگه میدارد | متوسط |
| لاستیک | سنگین | کم، مگر با لایهٔ میانی فوم | بیشترین | بیشترین | سفت میشود ولی نمیشکند | بالا |
| ترمو (ترموپلاستیک) | متوسط | متوسط | خوب | متوسط | در سرمای شدید سفت و لغزنده | پایین |
| ایویای (فوم) | سبکترین | بیشترین در ابتدا | متوسط تا کم | کم | سفت میشود | پایین |
سه نکته که در جدول جا نمیشود. اول، پییو اگر سالها بیاستفاده در جعبه بماند، بهمرور خشک میشود و ترک میخورد؛ زیرهٔ پییو برای کفشی است که پوشیده میشود، نه برای کفشی که ذخیره میشود. دوم، ایویای در ماه اول بیشترین نرمی را دارد و بعد جا میافتد و بخشی از آن نرمی برنمیگردد. سوم، خیلی از زیرهها ترکیبیاند: لایهٔ میانی فوم برای سبکی و لایهٔ بیرونی لاستیک برای چسبندگی. این ترکیب معمولاً متعادلترین نتیجه را میدهد و گرانترین هم هست.
در کفش تک هر سه سر طیف را میبینید: کفش اسپورت بچگانه با زیرهٔ پییو، اسلایدر با زیرهٔ فوم و اسلاید مردانه با زیرهٔ لاستیکی.
زیره را از روی عکس چطور بخوانیم
جنس زیره همیشه در توضیح محصول نوشته نمیشود، ولی عکسها معمولاً کافیاند. این پنج نشانه بیشترین اطلاعات را میدهند.
- مات یا براق بودن. لاستیک معمولاً مات و کمی خاکستریرنگ دیده میشود؛ ترمو براقتر و پلاستیکیتر است.
- خط جدایی لایهها. اگر از نمای بغل یک خط افقی بین دو لایه ببینید، زیره ترکیبی است: فوم بالا، لاستیک پایین.
- ریزبافت سطح. فوم ایویای حبابهای ریز دارد و لبهاش کمی اسفنجی دیده میشود.
- عمق شیارها. شیار عمیق و پیوسته کار چسبندگی میکند؛ طرح کمعمق تزئینی است.
- ضخامت دیوارهٔ کناری. دیوارهٔ بلند و یکپارچه نشانهٔ زیرهٔ قالبی است و معمولاً دوام بیشتری دارد.
اگر هیچکدام از اینها در عکسها معلوم نبود، در بخش مشخصات صفحهٔ محصول دنبالش بگردید و از روی تصویر حدس نزنید. مدلهایی که جنس یا فرم زیره در نامشان آمده، مثل مدل آسیکس با زیرهٔ نرم، کار را سادهتر میکنند.
آزمون خمکردن
یک آزمون ساده هنگام تحویل کفش، بیشتر از هر مشخصهای به شما میگوید. زیره را از پاشنه و پنجه بگیرید و خم کنید. کفش درست از ناحیهٔ پنجه تا میشود، همانجا که پا موقع قدم برداشتن خم میشود. زیرهای که از وسط تا میشود، حمایت طولی ندارد و در پیادهروی طولانی کف پا را خسته میکند. این همان معیاری است که در صفحهٔ اسپرت بچگانه هم آمده و برای کفش بزرگسال دقیقاً به همان شکل صادق است.
حالت مخالفش هم مشکل خودش را دارد. زیرهای که اصلاً خم نمیشود، پا را مجبور میکند در هر قدم کل کفش را بلند کند و همین راه رفتن را سنگین میکند. حد درست جایی وسط است: از پنجه نرم، از قوس سفت.
وقتی زیره از رویه جدا میشود
رایجترین خرابی کفش، پارگی رویه نیست؛ باز شدن درز اتصال زیره به رویه است. سه علت پشت آن است و هر سه قابل پیشگیریاند.
- رطوبت ماندگار. کفشی که خیس در کمد میرود، از همان درز شروع به باز شدن میکند.
- حرارت مستقیم. خشک کردن کفش روی شوفاژ یا با سشوار داغ چسب را نرم و بیاثر میکند.
- خم شدن مکرر در نقطهٔ اشتباه. همان مشکلی که آزمون بالا نشانش میدهد.
اگر درز تازه باز شده و کمتر از چند سانتیمتر است، با چسب مخصوص کفش قابل ترمیم است: سطح را تمیز و خشک کنید، چسب بزنید و چند ساعت با گیره فشار بدهید. اگر تمام محیط زیره باز شده یا خود زیره از وسط ترک خورده، ترمیم خانگی جواب نمیدهد و باید تعمیرکار زیره را عوض کند. زیرهٔ دوخته یا پرسشده در این ماجرا شانس بیشتری دارد و زیرهٔ صرفاً چسبیده کمترین شانس را دارد.
یک محدودیت را هم صریح بگوییم: زیرهٔ فومی که از وسط ترک خورده عملاً قابل ترمیم نیست. چسب روی فوم نرم دوام نمیآورد و آن کفش به آخر عمرش رسیده است.
کدام زیره برای کدام کاربرد
هیچکدام از این چهار جنس بهتر از بقیه نیست؛ هر کدام برای کاری ساخته شده است.
- پیادهروی روزانه در شهر. لاستیک یا زیرهٔ ترکیبی. دوام روی آسفالت اینجا از هر چیزی مهمتر است.
- ایستادن چندساعته. پییو یا زیرهٔ ضخیم فومدار، چون ضربهگیری در حالت ایستاده حس میشود.
- ساحل، استخر و حمام. فوم ایویای؛ سبک است، آب به آن آسیب نمیزند و زود خشک میشود.
- کفش کودک. پییو سبک برای بازی روزمره و زیرهٔ فشردهتر برای مدرسه که دوامش بیشتر است.
- کفش مجلسی و لژدار. اینجا فرم مهمتر از جنس است؛ فقط مطمئن شوید سطح تماس صاف و صیقلی نباشد.
نمونهٔ کاربردی این تقسیمبندی را میشود کنار هم دید: مدل نیوبالانس زنانه با زیرهٔ جدید برای پیادهروی شهری، صندل لژدار راحتی برای ایستادن طولانی و اسلاید کراس با زیرهٔ لاستیکی برای سطح خیس.
یک نکتهٔ آخر دربارهٔ عمر زیره
زیره معمولاً قبل از رویه تمام میشود و نشانهاش هم آشکار است: شیارهای زیر پاشنه صاف شدهاند و کفش روی سرامیک خیس سُر میخورد. از همانجا کفش دیگر امن نیست، حتی اگر ظاهرش سالم باشد. سایش نامتقارن هم پیام دارد؛ اگر یک سمت زیره خیلی زودتر از سمت دیگر خوابیده، آن کفش الگوی راهرفتن شما را به خودش گرفته و قابل انتقال به کس دیگری نیست.
مدلها را در دستهٔ اسپورت، کفش راحتی و صندل و دمپایی ببینید. برای انتخاب کفش روزمره، راهنمای خرید کفش اسپرت و برای کفش کودک راهنمای خرید کفش بچگانه ادامهٔ همین بحثاند.
