چرم طبیعی یا مصنوعی؟ پنج راه ساده برای تشخیص
پنج آزمون ساده برای تشخیص چرم طبیعی از مصنوعی، حد و مرز هر کدام، و اینکه عکس محصول چه چیزی را لو میدهد.
روی برچسب خیلی از کفشها و کیفها کلمهٔ «چرم» میآید، ولی این کلمه بهتنهایی چیز دقیقی نمیگوید. تفاوت چرم طبیعی و مصنوعی در قیمت، دوام، نحوهٔ کهنهشدن و حتی راحتی پا خودش را نشان میدهد. پنج آزمون زیر همانهایی هستند که با دست و چشم خودتان قابل انجاماند، ولی هر کدام حد و مرزی دارد که باید بدانید.
پیش از شروع، دو نکته را صریح بگوییم. اول اینکه بیشتر کالاهای کفش تک رویهٔ چرم مصنوعی یا پارچهٔ کارشده دارند و همین را در توضیح هر محصول مینویسیم. این نوشته یک راهنمای عمومی تشخیص است، نه ادعایی دربارهٔ طبیعیبودن کالاهای فروشگاه.
نکتهٔ دوم مهمتر است. شما دارید اینترنتی خرید میکنید و تا وقتی بسته به دستتان نرسیده، نه میتوانید بو بکشید و نه رویه را خم کنید. پس هر آزمون را دو بار میسنجیم: یک بار وقتی کالا در دست شماست، و یک بار وقتی فقط عکس محصول را دارید.
۱. بو
چرم طبیعی بوی ملایم و کمی خاکی دارد که از مواد دباغی میآید. رویهٔ مصنوعی بوی حلال و پلاستیک میدهد و این بو در فضای بستهٔ جعبه تندتر است. جایی که این آزمون گمراهتان میکند، چسب و رنگ کفش است: یک کفش چرم طبیعیِ تازهساخته هم چند روز اول بوی چسب میدهد و بوی خودش زیر آن گم میشود. برعکس، رویهٔ مصنوعی که ماهها در انبار مانده تقریباً بیبو میشود. از روی عکس هیچ کاری برای این آزمون نمیشود کرد؛ این تنها موردی است که کاملاً به رسیدن بسته موکول میشود.
۲. منافذ سطحی
پوست طبیعی منافذ ریز و نامنظم دارد و هیچ دو کف دستِ آن دقیقاً شبیه هم نیست. طرح روی رویهٔ مصنوعی با قالب فشرده میشود، پس همان الگو در فاصلههای مشخص تکرار میشود. برای دیدن این تفاوت باید سطح را زیر نور مایل نگاه کنید، نه نور مستقیم که همهچیز را یکدست میکند. اینجا عکس واقعاً کمک میکند: در تصویرهای درشت و باکیفیت، تکرار الگو روی رویه پیدا میشود. ولی حواستان باشد که عکس کوچک و نرمشده همین تکرار را پنهان میکند، و بافت درشت و افکت چروک هم اساساً برای همین ساخته شده که الگو به چشم نیاید.
۳. آزمون یک قطره آب
یک قطره آب روی سطح بگذارید و نیم دقیقه صبر کنید. چرم طبیعی رطوبت را کمکم به خودش میکشد و رنگ آن نقطه لحظهای تیرهتر میشود؛ بعد از خشکشدن اثری نمیماند. رویهٔ مصنوعی آب را روی سطح نگه میدارد و قطره گرد و برجسته باقی میماند. دو تذکر دارد: آزمون را روی نقطهای پنهان مثل زیر زبانه انجام دهید، و بدانید روی چرم واکسخورده یا رنگشده جواب نمیدهد، چون لایهٔ پوشش جلوی جذب را میگیرد. از روی عکس هم بههیچوجه شدنی نیست.
۴. لبهٔ برش
لبهٔ برش صادقترین جای هر رویه است. چرم طبیعی در لبه الیاف درهم و کمی پرزدار دارد و ضخامتش در طول لبه یکدست نیست. رویهٔ مصنوعی از دو لایه ساخته شده است: یک پوشش پلیمری روی زیرهٔ پارچهای، و در لبه همین دو لایه بهشکل دو خط صاف کنار هم دیده میشوند. جایی که ممکن است اشتباه کنید، لبههای رنگشده است؛ بسیاری از کفشها لبه را رنگ و پرداخت میکنند تا تمیز دیده شود و همان رنگ لایهها را میپوشاند. در عکس، اگر تصویری از داخل دهانه یا نمای نزدیک بند وجود داشته باشد، گاهی میشود لایهها را تشخیص داد.
۵. وزن و انعطاف
رویهٔ طبیعی سنگینتر است و وقتی خم میشود چینهای ریز و نرم میخورد که بعد از رهاکردن تا حدی برمیگردند. رویهٔ مصنوعی سبکتر است و چین آن تیزتر و شکستهتر به نظر میرسد؛ در سرما همین حالت شدیدتر میشود. این آزمون روی زبانه و کنارهٔ کفش دقیقترین جواب را میدهد، نه روی پنجه که پرشده و سفت است. عکس اینجا فقط یک سرنخ غیرمستقیم میدهد: مدلی که در تصویر روی پنجه چینهای تیز و براق دارد، معمولاً رویهٔ پوششدار است.
خلاصهٔ پنج آزمون و کاری که عکس از پسش برمیآید
| آزمون | نشانهٔ چرم طبیعی | از روی عکس محصول |
|---|---|---|
| بو | بوی ملایم دباغی، نه بوی حلال | اصلاً قابل بررسی نیست |
| منافذ سطحی | منافذ ریز و نامنظم، بدون تکرار الگو | در عکس درشت تا حد خوبی پیداست |
| قطرهٔ آب | جذب آرام و بدون لکهٔ ماندگار | قابل انجام نیست |
| لبهٔ برش | الیاف درهم و پرزدار، بدون دولایگی | گاهی در نمای نزدیک دهانه دیده میشود |
| وزن و انعطاف | چین نرم و تا حدی برگشتپذیر | فقط سرنخ میدهد، نه جواب قطعی |
«چرم صنعتی» و «چرم اکو» روی برچسب یعنی چه
این دو عبارت در بازار ایران زیاد دیده میشوند و هیچکدام معنای چرم طبیعی نمیدهند. «چرم صنعتی» نام رایج همان رویهٔ مصنوعی است: یک پوشش پلیمری روی پارچهٔ بافته یا نبافته. «چرم اکو» هم یک نام تجاری است، نه ردهٔ فنی؛ معمولاً به رویهای میگویند که با حلال کمضررتر ساخته شده، ولی باز هم مصنوعی است. دو عبارت دیگر هم خواننده را به اشتباه میاندازند: «چرم صنعتی درجه یک» فقط یعنی مصنوعیِ باکیفیتتر، و «روکش چرم» یعنی لایهای نازک روی مادهٔ دیگر. قاعدهٔ ساده این است: هر پسوندی که کنار کلمهٔ چرم بیاید، معمولاً دارد چیزی را توضیح میدهد که طبیعی نیست.
مصنوعی همیشه انتخاب بدی نیست
این را هم صادقانه بنویسیم: برای بخشی از کاربردها رویهٔ مصنوعی انتخاب درستتری است. هر چیزی که با آب سروکار دارد با رویهای که آب را جذب نمیکند بهتر کار میکند و دمپایی اسلایدر چرم مصنوعی دقیقاً برای همین ساخته شده است. کفش مجلسی هم که چند بار در سال پوشیده میشود نیازی به دوام دهساله ندارد و در عوض یکدستی رنگ و درخشش بیشتری میگیرد؛ سطح براق ورنی در کفش مجلسی ورنی با چرم طبیعی به این یکنواختی درنمیآید. در کیف هم همین منطق برقرار است: کیف دوشی و دستی چرم مصنوعی و کیف دستی بزرگ براق سبکترند و رطوبت سطحی روی آنها لکه نمیگذارد.
محدودیتش را هم بنویسیم. رویهٔ مصنوعی با پا وفق نمیآید و به فرم پا درنمیآید، در سرمای شدید سفتتر میشود و اگر لایهٔ پوشش جایی ترک بخورد، ترمیم عملی ندارد. اگر دنبال کفشی هستید که سالها بپوشید و کمکم شکل پای خودتان را بگیرد، این جنس همان چیزی نیست که میخواهید.
سه چیزی که بیشتر از جنس رویه به کارتان میآید
- جا باز کردن: رویهٔ نرم مثل ساتن، مخمل و توری در حد نیم شماره جا باز میکند؛ ورنی و چرم مصنوعی ساختاردار عملاً هیچ. هیچ رویهای یک شمارهٔ کامل را جبران نمیکند و اگر کفش یک شماره کوچک است، تعویضش کنید.
- نگهداری: واکس چرم روی رویهٔ مصنوعی کاری نمیکند و فقط سطح را چرب میگذارد. برای این جنس، دستمال نمدار و خشکشدن در سایه کافی است.
- سایز: جنس رویه روی انتخاب سایز اثر دارد. در رویهٔ سفت و مدل نوکتیز شمارهٔ بزرگتر را بردارید، چون فضای جلوی پنجه کم است و رویه هم کش نمیآید.
روش تمیزکردن هر جنس را در راهنمای نگهداری کفش چرم نوشتهایم و اگر کفشتان کمی تنگ است، گشاد کردن کفش تنگ را ببینید. جنس رویهٔ هر مدل در بخش مشخصات همان صفحه آمده است؛ برای دیدن گزینهها از کفش زنانه، کیف و صندل و دمپایی شروع کنید.
