چگونه کفش چرم را تمیز کنیم و سالها نو نگه داریم؟
روتین سهدقیقهای هفته، کاری که روز خیسشدن باید کرد و روش نگهداری هر جنس رویه؛ از چرم و ورنی تا ساتن و مش.
نگهداری کفش دو شکل دارد. یکی مراسم چندمرحلهای با سه قوطی واکس که هیچکس بیشتر از دو بار انجامش میدهد، و یکی چند عادت کوچک که واقعاً هر هفته اجرا میشود. این نوشته دربارهٔ دومی است.
روتین سهدقیقهای هفته
هفتهای یک بار و سه دقیقه کافی است. کفش را بردارید و با برس نرم یا دستمال خشک، خاک روی رویه و درز کنار زیره را بگیرید. این کار از چیزی که به نظر میرسد مهمتر است: ذرات ریز خاک روی سطح مثل سنباده عمل میکنند و هر بار که کفش موقع قدمبرداشتن خم میشود، همان ذرات رنگ رویه را میسایند. بیشتر کفشهایی که کهنه به نظر میرسند پاره نشدهاند؛ فقط سطحشان مات و خطخطی شده است.
اگر لکهای مانده، گوشهٔ دستمال را با آب ولرم نم بزنید — نم، نه خیس — و لکه را با فشار کم بردارید. بعد کفش را نیم ساعت در هوای اتاق بگذارید تا همان رطوبت کم هم برود. اگر رویه چرم طبیعی است، ماهی یک بار کرم یا واکس چرم بزنید و با دستمال نرم پاک کنید؛ چرم طبیعی چربی خودش را بهمرور از دست میدهد و اگر جایگزین نشود ترک میخورد.
یک عادت که خیلیها جا میاندازند: موقع درآوردن کفش، پاشنه را با پای مقابل فشار ندهید. همین حرکت روزمره پشتی کفش را میخواباند و بعد از آن دیگر پا را نگه نمیدارد.
روزی که کفش خیس میشود
باران و آبگرفتگی خیابان بیشترین آسیب را در همان چند ساعت اول میزنند و تقریباً همیشه با تصمیم بعدی ما بدتر میشوند. کفش خیس را روی شوفاژ، جلوی بخاری، زیر آفتاب مستقیم یا با سشوار داغ خشک نکنید. حرارت آب را از رویه بیرون میکشد و همراهش نرمی رویه را هم میبرد؛ نتیجهاش رویهٔ سفت و ترکخورده است و چسبی که از زیره جدا شده.
کار درست ساده است. کفی را بیرون بیاورید و جدا خشک کنید. داخل کفش را با کاغذ روزنامه یا دستمال کاغذی مچاله پر کنید تا هم آب کشیده شود و هم فرم پنجه حفظ بماند، و کاغذ را بعد از یکی دو ساعت عوض کنید. کفش را در سایه و در جریان هوا بگذارید و انتظار داشته باشید یک شبانهروز طول بکشد. اگر بند دارد بند را باز کنید تا دهانه بازتر بماند و هوا داخل بچرخد.
چرا دو جفت بیشتر از دو برابر دوام میآورند
این یکی از آن قاعدههایی است که کم گفته میشود و بیشترین اثر را دارد. پا در طول یک روز مقدار زیادی رطوبت به کفی میدهد و کفش برای خشکشدن کامل حدود یک شبانهروز وقت میخواهد. اگر همان جفت را فردا دوباره بپوشید، رطوبت هیچوقت به صفر نمیرسد: رویه نرم و بیفرم میشود، چسب زیره زودتر باز میشود و بو هم شروع میکند.
دو جفت که یکروزدرمیان پوشیده شوند هر کدام فرصت خشکشدن پیدا میکنند و در عمل عمر هر دو از دو برابر بیشتر میشود. به همین دلیل خرید دو جفت متوسط معمولاً منطقیتر از یک جفت گران است. همین توصیه را در راهنمای کفش مدرسه هم نوشتهایم و آنجا اثرش از همهجا واضحتر است.
وقتی فصل تمام میشود
کفشی که شش ماه در کمد میماند، اگر درست کنار گذاشته نشود همانجا خراب میشود. پیش از انبار کردن کفش را تمیز کنید، چون خاک و لکهای که یک فصل کامل روی رویه بماند ماندگار میشود. بعد کاملاً خشکش کنید و داخلش کاغذ مچاله یا قالب بگذارید تا پنجه تو نرود.
کیسهٔ پلاستیکی دربسته بدترین جای نگهداری است؛ رطوبت داخلش حبس میشود و کپک میزند. کیسهٔ پارچهای یا جعبهٔ کفش با یک سوراخ تهویه بهتر است. جای نگهداری باید خشک و دور از نور مستقیم باشد، چون نور رنگ رویه را میپراند و روی مدلهای روشن این را زودتر میبینید. یک بار هم وسط فصل سری به کفشها بزنید و چند ساعت هوایشان بدهید.
هر جنس، یک روش
بیشتر کفشها و کیفهای این فروشگاه رویهٔ چرم مصنوعی یا پارچهٔ کارشده دارند و روش نگهداریشان با چرم طبیعی یکی نیست. تفاوتها را در همین جدول جمع کردهایم:
| جنس رویه | تمیزکردن معمول | چه چیزی خرابش میکند |
|---|---|---|
| چرم طبیعی | برس نرم، دستمال نمدار، ماهی یک بار کرم چرم | خشکی طولانی، حرارت مستقیم، الکل و شویندهٔ قوی |
| چرم مصنوعی | دستمال نمدار با کمی مایع ملایم | حرارت و سرمای شدید؛ لایهٔ رویی ترک میخورد |
| ورنی براق | دستمال نرم خشک و بعد دستمال کمی مرطوب | خطوخش، که روی سطح براق فوری دیده میشود |
| ساتن | برس خیلی نرم و خشک؛ لکه را نقطهای بردارید | آب — رد لکهٔ آب روی ساتن ماندگار است |
| مخمل | برس نرم در جهت خواب پارچه | مالش و فشار؛ خواب مخمل میخوابد |
| توری و گیپور | تکاندن و برس نرم، بدون کشیدن | گیرکردن به سگک و زیورآلات و در رفتن نخ |
| مش و بافت | برس نرم خشک و کف صابون رقیق | ماشین لباسشویی و چرکی که در بافت مینشیند |
چرم طبیعی تنها جنسی است که تغذیه میخواهد؛ بقیه فقط تمیزی و خشکی میخواهند. روی کفش ورنی پاشنهدار اصلاً واکس چرم نزنید، چون سطح ورنی پوششی است و کرم رویش لکه میگذارد. مدلهای مخمل لیزری و کفش ساتن را هم نشویید؛ اینجا فقط برس خشک و صبر جواب میدهد. برای کیف چرم مصنوعی همان دستمال نمدار کافی است و مهمتر از تمیزکردن، تا نخوردن بند است. اگر مطمئن نیستید رویهٔ کفشتان کدام است، پنج روش تشخیص چرم طبیعی از مصنوعی را ببینید.
پنج کاری که نباید کرد
- شستوشوی کفش چرم یا چرم مصنوعی در ماشین لباسشویی. چسب خط زیره در آب گرم و چرخش شل میشود و رویه فرم خودش را از دست میدهد.
- الکل، وایتکس و شویندهٔ قوی روی رویه. رنگ را میبرد و روی چرم لایهٔ محافظ را از بین میبرد.
- خشککردن روی حرارت. سریعترین راه برای ترکخوردن رویه و باز شدن زیره.
- واکس زدن روی سطح خاکآلود. واکس، خاک را در سطح حبس میکند و کفش کدرتر از قبل درمیآید.
- نگهداری در کیسهٔ پلاستیکی دربسته، مخصوصاً وقتی کفش کاملاً خشک نشده باشد.
کی باید قبول کرد که کفش تمام شده است
نگهداری معجزه نمیکند و بعضی نشانهها یعنی کار از تمیزکاری گذشته. اگر زیره از یک طرف کج ساییده شده، اگر پشتی کفش خوابیده و پاشنه در کفش بالا و پایین میرود، یا اگر لایهٔ رویی چرم مصنوعی ورقه شده و میریزد، هیچ کرم و برسی برنمیگرداندش. ترک روی خط خم پنجه هم برگشتپذیر نیست. در این حالت ادامهدادن فقط پا را اذیت میکند.
اگر به این نقطه رسیدهاید، مدلهای جدید در کفش زنانه، کالج و کفش راحتی هستند و کیفها در کیف دستی. برای بوی کفش که موضوع جداگانهای است، راهنمای رفع بوی کفش را بخوانید و اگر مشکل تنگی است سراغ گشاد کردن کفش تنگ بروید.
